1918-1920-ci illərdə İrəvanda azərbaycanlıların qətl edilməsi

​1918-1920-ci illəri əhatə edən dövr Cənubi Qafqazın etnik və siyasi mənzərəsində Azərbaycan türklərinə qarşı törədilmiş sistematik qırğınlar və etnik təmizləmə siyasəti ilə xarakterizə olunur. İrəvan quberniyası və xüsusilə İrəvan şəhəri bu dövrdə "Böyük Ermənistan" xülyasını reallaşdırmaq istəyən Daşnaksütun hökumətinin əsas hədəfinə çevrilmişdi. Çar Rusiyasının süqutundan sonra yaranan hakimiyyət boşluğu və Birinci Dünya Müharibəsinin yaratdığı xaos fonunda, erməni silahlı dəstələri İrəvanın yerli azərbaycanlı əhalisini fiziki olaraq məhv etmək, sağ qalanları isə öz dədə-baba torpaqlarından didərgin salmaq strategiyasını icra edirdilər. Bu siyasət təkcə hərbi münaqişə deyil, həm də demoqrafik strukturu süni şəkildə dəyişdirməyə yönəlmiş dövlət səviyyəli bir terror aktı idi.

​İrəvanda və ətraf kəndlərdə həyata keçirilən qırğınlar dinc əhalinin amansızlıqla qətlə yetirilməsi, tarixi mədəniyyət abidələrinin, məscidlərin və yaşayış məskənlərinin dağıdılması ilə müşayiət olunurdu. Arxiv sənədləri və dövrün şahidlərinin ifadələri təsdiq edir ki, 1918-ci ilin martından başlayaraq İrəvan şəhərində azərbaycanlıların yaşadığı məhəllələr mühasirəyə alınmış, ağır silahlardan atəşə tutulmuş və minlərlə insan etnik mənsubiyyətinə görə qətlə yetirilmişdir. Ermənistan Respublikasının (1918-1920) rəsmi dairələri bu zorakılığı dayandırmaq əvəzinə, yerli azərbaycanlıların mülklərinin xaricdən gələn ermənilərə paylanması prosesini sürətləndirirdi. Bu dövrün hadisələri beynəlxalq hüquq müstəvisində soyqırım faktı kimi qiymətləndirilməli olan faciəvi bir mərhələdir və İrəvanın minillik türk-müsəlman kimliyinin silinməsinə hesablanmışdı.